Toprak ve Su Kaynakları

2000 yılında 26,4 milyon hektar olan toplam tarım arazisi varlığı 2010 yılında 24,4 milyon hektara, 2015 yılında ise 23,9 milyon hektara gerilemiştir. Bu büyüklüğün 15,7 milyon hektarını ekilen, 4,1 milyon hektarını nadasa bırakılan, 0,8 milyon hektarını sebze yetiştirilen ve 3,3 milyon hektarını ise meyve, zeytin ağaçları ve bağcılık için ayrılan alanlar oluşturmaktadır.

Sürdürülebilir toprak yönetimi ve sürdürülebilir arazi yönetimi konularında uluslararası gelişmeler dikkate alınarak ulusal ölçekte etkin politikalar oluşturabilme çabaları devam etmektedir. Arazi Bozulumunun Dengelenmesi ve Sürdürülebilir Arazi Yönetimi Uygulamalarının Yaygınlaştırılması Projesi ve kurak bölge toprak kaynakları projeleri bu konuda yürütülmekte olan başlıca çalışmalar arasında yer almaktadır.

Diğer taraftan, tarım arazilerinin korunması ve etkin kullanılması için arazi kullanım planlarının tamamlanması, erozyonla mücadelenin etkinleştirilmesi, toprak veri tabanının oluşturulması ve toprak yönetiminde koordinasyonun güçlendirilmesi öncelikli politika alanları arasında yer almaktadır.

DSİ Tarafından İnşa Edilen Sulama Tesislerinin İşletme Durumu (2015 Yılı)

 İşletmeden Sorumlu Kuruluş

Sulama Alanı (hektar)

Sulama Tesisi Sayısı
 DSİ 189 601 203
 Su Kullanıcı Teşkilatları ve Mahalli İdareler 2 325 378 818
 Bedeli Karşılığında DSİ’ce İnşa Edilip Çeşitli Kurumlarca İşletilen Sulamalar 17 285 30
 Yeraltı Suyu (YAS) Sulama Kooperatifleri 493 973 1 442
 TOPLAM 3 026 237 2 493

Kaynak: DSİ

2015 yılında 90.754 hektar alan sulamaya açılarak toplam sulama alanı net 3.026.237 hektara ulaşmıştır. 2015 yılı sonu itibarıyla DSİ tarafından 2.493 sulama tesisi inşa edilmiş olup bu tesisler çeşitli kuruluşlar tarafından işletilmektedir.

DSİ tarafından geliştirilen bu sulamalarda yüzde 39 klasik sistemle, yüzde 43 kanaletli sulama sistemiyle, yüzde 18 borulu sistemle su kullanılmaktadır.

DSİ’nin 2016 yılı başı itibarıyla Yatırım Programında toplam proje tutarı 93 milyar TL olan küçük su işleri hariç 173 adet toplam projesi bulunmakta olup sene başı ödenek seviyesiyle toplam proje stokunun ortalama tamamlanma süresi 9,6 yıldır. Son yıllarda Küçük Su İşleri Projesi kapsamında, hızla tamamlanarak kullanıcı açısından faydaya dönüşen, çok sayıda gölet yapımı ile taşkın koruma, yeraltı ve yerüstü sulaması yapım işlerine ağırlık verilmiştir. DSİ tarafından 2015 yılında toplam proje tutarı 2,2 milyar TL olan 12 sulama projesi bitirilmiştir. 2016 yılında ise toplam proje tutarı 2,1 milyar TL olan 10 sulama projesinin tamamlanması planlanmıştır.

Yatırımı devam eden projeler kapsamında inşa edilen 14 baraj, 35 büyük sulama tesisi ve 314 adet küçük su işinin 2016 yılında tamamlanması öngörülmüştür. Ayrıca yıl içinde ilave kaynak sağlanarak küçük su işleri kapsamındaki taşkın koruma ve küçük ölçekli sulama işleri hızlandırılmıştır.

 DSİ Stok Değerlendirme

 DSİ-Tarım/Sulama 2014 2015 2016 (1)
 Toplam Proje Sayısı 174 176 173
 Ortalama Tamamlanma Süresi 10,5 10,2 9,6
 Sene Başı Yatırım Ödeneği (Cari Fiyatlar, Milyon TL) 4 252 4 450 5 275
 Yıllık İşletmeye Açılan Sulama Alanı (Net Hektar) 88 101 90 754 201   000

(1) Program

Kuruluşa 2016 yılında ayrılan 5,3 milyar TL yatırım ödeneğiyle, 201 bin hektar alanda sulama, 26 bin hektar alanda taşkın koruma yatırımlarının tamamlanması planlanmıştır. Tarım-sulama sektöründe yer alan projelerin ortalama tamamlanma süresi geçen yıldan bu yıla bir miktar azalmakla birlikte, bu sürenin 10 yıl civarında seyrettiği görülmektedir. Sulama sektöründe ortalama tamamlanma süresinin kısaltılarak mevcut projelerin hızla ekonomik faydaya dönüşmesinin sağlanması öncelik arz etmektedir.

GAP, DAP, KOP ve DOKAP Bölgesel Eylem Planlarında öngörülen hedeflere ulaşılması amacıyla 2016 Yılı Yatırım Programında bu kapsamdaki projelerin hızlandırılmasına önem verilmiştir. Önümüzdeki dönemde, başta GAP bölgesinde olmak üzere sulamaya açılan alanlarda hızlı bir artış gerçekleştirilerek, sulamanın tarımsal üretimde verim ve kalite artışına önemli katkı sağlaması beklenmektedir.

DAP, DOKAP ve KOP Bölge Kalkınma İdareleri tarafından kendi bölgelerinde küçük ölçekli tarımsal sulama yatırımlarına kaynak temin edilerek kırsal kalkınmaya destek verilmektedir.

Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından yürütülen arazi toplulaştırma ve tarla içi geliştirme hizmetlerine, başta GAP Eylem Planı olmak üzere bölgesel eylem planlarının uygulamaya konulması ile önemli bir ivme kazandırılmıştır. Bakanlıkça toplulaştırılan tarım arazisinin 2016 yılı sonunda kümülatif olarak 5,3 milyon hektara ulaşması beklenmektedir. Bu kapsamda GAP illerinde toplam 2,5 milyon hektar alanda toplulaştırma ve tarla içi geliştirme hizmetleri programlanmış olup 2016 yılı sonu itibarıyla 2,4 milyon hektar alandaki çalışmaların tamamlanması beklenmektedir. KOP kapsamındaki illerde toplam 1 milyon hektar alanda yürütülen toplulaştırma çalışmalarının 644 bin hektarı tamamlanmıştır.

Tarım arazilerinin parçalanması ve işletme ölçeklerinin küçülmesine neden olan miras hukukunun düzenlenmesi kapsamında 6537 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 2014 yılında yürürlüğe girmesinden sonra, Kanunun uygulanması için miras hukukuna ilişkin uygulamalar ile tarımsal arazi edindirme iş ve işlemlerine ilişkin düzenlemelere yönelik çalışmalar devam etmektedir. Bu çerçevede, öncelikle tarım arazilerinin varislere intikaline yönelik tebligatlar yapılmış ve hukuki süreçler başlatılmıştır.

Tarım Arazilerinin Sürdürülebilir Kullanımı Çalışma Grubu

Su Kaynakları Yönetimi ve Güvenliği